|
|
De Gierzwaluwen in ons land |
SNA Natuur |
|
Gierzwaluwen leven in de lucht
Alleen om te broeden (en soms bij extreem slecht weer) verlaten gierzwaluwen tijdelijk het luchtruim. Ze zouden echter - bij wijze van spreken - hun nest in de wolken bouwen, als deze het konden dragen. Verder doen gierzwaluwen bijna alles vliegend.
In de vlucht worden vliegende insekten (en zwevende spinnetjes) gevangen en opgegeten. Hun geopende snavel vormt een brede vangtrechter, waarmee ze per dag enkele duizenden insekten verschalken. Daarbij gaan ze overigens wel selectief te werk: tijdens het foerageren laten ze insekten die kunnen steken ongemoeid. Ook het nestmateriaal wordt vliegend verzameld. Zwevende pluisjes, strootjes, veertjes en soms ook stukjes plastic of papier worden uit de lucht gehapt. In de nestruimte kitten de gierzwaluwen het verzamelde materiaal aan elkaar. Hierbij maken ze gebruik van hun speeksel, dat hard wordt wanneer het opdroogt. Het nest is in de eerste plaats bedoeld om te voorkomen dat de eieren wegrollen. Gierzwaluwen broeden namelijk op plaatsen waar de ondergrond niet altijd vlak is. Het nest begint als een eenvoudig opstaand randje, maar kan in de loop der jaren uitgroeien tot een komvormig nestje. Juist omdat gierzwaluwen jarenlang -vele zelfs hun hele leven - op dezelfde plek broeden, kunnen ze van de nestbouw een 'meerjarenplan' maken. De summiere nestbouw kan tevens verklaren waarom gierzwaluwen vaak een voorkeur hebben voor oude nesten van onder andere huismussen en spreeuwen.Gierzwaluwen kunnen zelfs in de lucht paren. Een gierzwaluw daalt hiertoe op de rug van de partner, waarna ze gedurende enkele seconden samen verder zweven. Ook in de nestholte wordt gepaard en het is daarom niet helemaal zeker of tijdens de paring in de lucht het vrouwtje daadwerkelijk wordt bevrucht. Misschien is het een louter rituele baltsceremonie. Hoe dan ook, voor degene die wel eens een paring in de lucht heeft gezien, vormt het doorgaans een onvergetelijke waarneming. De nacht brengen gierzwaluwen meestal ook in de lucht door. In groepen stijgen ze 's avonds naar een hoogte van een tot drie kilometer, waar ze met trage vleugelslag blijven rondzweven tot het weer licht wordt.Alleen gierzwaluwen die een nestholte bezitten, zullen tijdens het broedseizoen bij voorkeur hierin slapen.In perioden met veel regen en harde wind is het voedselaanbod (vliegende insekten) gering. De gierzwaluwen kunnen dan tijdelijk uitwijken naar andere delen van Europa waar het weer gunstiger is. Gierzwaluwen met jongen kunnen dan wel tot meer dan duizend kilometer van hun nest zijn verwijderd en enkele dagen wegblijven. Hoewel ze zelf nog niet kunnen vliegen, zijn ook de jongen al aangepast aan het vliegende bestaan van hun ouders. Wanneer ze enkele dagen geen voedsel krijgen, daalt hun lichaamstemperatuur en raken ze in een soort winterslaapachtige toestand. Op deze manier kunnen ze vele dagen zonder voedsel. Pas wanneer de ouders naar het nest terugkeren en hun jongen verwarmen, worden deze weer actief.Al deze aanpassingen aan het leven in de lucht maken het mogelijk dat gierzwaluwen maandenlang onafgebroken in de lucht kunnen blijven. Met een gemiddelde snelheid van zo'n veertig kilometer per uur legt een gierzwaluw een kleine duizend kilometer per etmaal af! Dankzij de krachtige klauwtjes - die elk vier naar voren gerichte tenen met scherpe nagels hebben - kan een gierzwaluw moeiteloos urenlang aan een verticale wand hangen. De pootjes zijn weliswaar sterk, maar ook erg kort en daardoor ongeschikt om ermee te lopen. Een gierzwaluw is geboren om te vliegen en zal normaal gesproken niet op de grond gaan zitten. Het is echter een hardnekkig misverstand te denken dat gierzwaluwen niet in staat zouden zijn om vanaf de grond op te vliegen. Gezonde volwassen gierzwaluwen die per ongeluk op de grond terechtgekomen zijn kunnen probleemloos opstijgen, mits ze een vrije ruimte van enige tientallen meters hebben om langzaam hoogte te winnen. De oorzaak van de wijdverbreide fabel dat gierzwaluwen niet vanaf de grond zouden kunnen opvliegen, moet waarschijnlijk worden gezocht in het feit dat er wel eens gierzwaluwen op de grond worden gevonden die niet meer kunnen vliegen. Dit zijn dan volwassen vogels die ergens tegenaan zijn gevlogen of die ziek en verzwakt zijn. Vaak betreft het ook jonge gierzwaluwen die het nest voortijdig hebben verlaten.
Gierzwaluwen broeden meestal onder dakpannen en 's zomers kan de temperatuur daar oplopen tot boven de vijfig graden Celsius. Bij extreem hoge temperaturen gaan de jongen op zoek naar een koelere plaats en tuimelen dan wel eens naar beneden.
Broedgelegenheden
Gierzwaluwen broeden in Nederland uitsluitend onder dakpannen en in muurholten van huizen en andere gebouwen.
Door afbraak, renovatie en isolatie van oude (en minder oude) panden verdwijnen zowel de gaten en spleten in muren als de kapotte en scheefliggende dakpannen. Ook nieuwbouw biedt hun meestal weinig broedplaatsen. Door het aanbrengen van kunstmatige nestholten voor gierzwaluwen kan de afname van broedgelegenheid voorkomen worden.
Er bestaan speciale dakpannen, neststenen en nestkasten voor gierzwaluwen, maar ook andere architectonische aanpassingen zijn mogelijk.Gierzwaluwenwerkgroep
In 1993 is de Stichting Gierzwaluwenwerkgroep-Nederland opgericht. Deze stichting ondersteunt de lokale initiatieven op het gebied van gierzwaluwen en gierzwaluwen bescherming door middel van voorlichting en advisering.
Zo mogelijk wordt ook concrete hulp geboden. Om kennis en ervaringen te bundelen en deze voor anderen bereikbaar te maken, geeft de stichting het periodieke informatieblad Apus uit. De stichting is lid en doet aan lokale ondersteuning.
Lokaal zwaluwenproject SNA werkregio
In onze werkregio kunt U, als U wilt meedoen aan het Gierzwaluwen project van de Stichting Natuur Anders. Meer informatie over de Gierzwaluw en ons project kunt U lezen op de projectpagina.
Klik hier voor onze projectpagina
© Copyright Stichting Werkgroep Gierzwaluwen Nederland/ Stichting Natuur Anders